Met woorden je angsten bezweren

Ik ben op vakantie en had mezelf voorgenomen zo min mogelijk op mijn facebook of whatsapp te kijken. Totdat er een vliegtuig uit de lucht werd geschoten. Vanaf dat moment probeerde ik alles te volgen maar vooral ook te begrijpen wat er precies gebeurd is en hoe zoiets kan. Ik zie profielfotos op Facebook van vrienden veranderen in zwarte vierkantjes of zwarte strikjes, verwijzingen worden geplaatst naar de prachtige uit het hart gegrepen toespraak van Timmermans, mooie citaten van schrijvers, de een nog poetischer verwoord dan de ander.

Ook probeer ik te begrijpen waarom dit mij en zoveel anderen om mij heen veel meer doet dan wanneer al die andere vliegtuigen die uit de lucht zijn geschoten. Want ja: het klopt dat er beangstigend veel vrienden van vrienden zijn die betrokken zijn bij dit ongeluk. Maar ook die kende ik eigenlijk niet. En ik lees met een soort pijnlijke gulzigheid de verdrietige verhalen over de gemiste mensen. De een nog schrijnender dan de ander. De leraar van mijn buurmeisje, de vriend van de vader van mijn collega, de ouders en het broertje van de vriendin van mijn andere collega…. Ik ken ze niet, maar de tragiek is voelbaar.

Ben ik dan zo pathetisch? Waarom voel ik dat niet bij alle andere rampen? Ik kan er alleen maar naar raden en denk dat het is omdat de kans dat mijn geliefden of ikzelf dit had kunnen zijn veel waarschijnlijker is dan je ooit zou kunnen, het is kortom voorstelbaarder.

Maar ik voel vooral de hele tijd de behoefte om iets te zeggen, te schrijven: iets troostends, iets treffends, iets wijs, maar er schiet me maar niks te binnen. Ik verbaas me over mijn eigen behoefte daartoe. En vandaag begrijp ik dat ik gewoon woorden wil vinden die de diepe angst in mij bezweren. Want ik ben eigenlijk hartstikke bang. Ik ben bang voor het kwaad in de mensen en bang dat ik daar niet tegenop kan. Bang voor een derde wereldoorlog. Bang voor de onredelijkheid in mensen, en bang dat dit nog meer woede en agressie oproept en het zich dan als een olievlek zal verspreiden. Bang dat we alleen maar machteloos kunnen toekijken en nog meer geschokt zullen worden door nog ergere dingen. Ik ben een vredelievend persoon, maar wat als ik tegenover iemand kom te staan die dat geen bal kan schelen?

Maar ik voel vooral ook onbegrip dat de ene mens de andere mens zoveel leed kan aandoen. En dat je daar zo weinig tegen kan doen. Wat een machteloos gevoel is dat. En hoe onzinnig om dan de hele tijd op facebook juist je protest te laten horen bij de mensen die juist niet bij die “slechterikken” behoren, als ik mag geloven dat ik mijn vrienden een beetje zorgvuldig heb uitgekozen. Maar toch blijft die behoefte om dat vooral tegen elkaar te blijven zeggen: wij zijn hier tegen, wij willen dit niet. Maar of het zinvol is? Of het iets helpt? Ik weet het niet. Maar niets doen helpt ook niet.

Ach ja, de eeuwige strijd tussen goed en kwaad. Ik trok als kind de sprookjes die slecht afliepen al niet zo, en dan is dit nog niet eens een sprookje. Wat kunnen we hiertegen doen, en als we hier dan de daders van gevonden hebben en berecht, is dan niet allang de volgende slechterik opgestaan? Machteloosheid, wat een rotgevoel. Dan is zo’n zwart vierkantje misschien het beste dat je kunt zeggen.